e-Podatki

Kto i kiedy płaci VAT od usług świadczonych przez Internet. 2006-08-09


Niemal z każdym dniem przybywa nowych usług świadczonych w cyberprzestrzeni. Ich odbiorcami są firmy i osoby nieprowadzące działalności gospodarczej. Usługodawcą jest zwykle przedsiębiorca, pojawia się więc problem rozliczenia VAT.

Jak określić miejsce świadczenia i zarazem opodatkowania takich elektronicznych usług? Jak odróżnić je od innego rodzaju usług, także wykonywanych za pośrednictwem systemów komputerowych? Odpowiedzi na te pytania należy szukać nie tylko w polskiej ustawie o VAT, ale też w unijnych przepisach.

Trzeba być podatnikiem
Na początek przypomnijmy podstawową zasadę - dana czynność może podlegać VAT, o ile została wymieniona jako opodatkowana w art. 5 ustawy o VAT oraz została wykonana przez osobę działającą w charakterze podatnika. Czy każdy podmiot świadczący usługi elektroniczne (czy też w ogóle usługi za pośrednictwem systemów komputerowych) może być uznany za podatnika? Otóż nie. Podatnikiem jest tylko ten, kto prowadzi działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT. Co prawda nie jest do tego konieczna formalna rejestracja działalności, jednak nie każda aktywność danej osoby może być uznana za prowadzenie działalności gospodarczej.

PRZYKŁAD
Osoba fizyczna prowadzi witrynę www w zakresie tematycznym będącym jej hobby. Aby pokryć koszty serwera www, na którym umieszczona jest strona, zamieściła na niej kilka bannerów i odsyłaczy reklamowych. Nie można uznać takiej działalności - w sumie incydentalnej - za działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT. W związku z tym świadczenie takich usług (zamieszczenie bannerów reklamowych) nie będzie podlegało VAT, bo osoba je świadcząca nie działa w charakterze podatnika.

Co to są usługi elektroniczne
Zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy o VAT przez usługi elektroniczne rozumie się usługi:
- świadczone za pomocą Internetu lub podobnej sieci elektronicznej,
- których świadczenie z natury zależne jest od technologii informatycznej i z reguły usługi te są zautomatyzowane, wymagają niewielkiej interwencji człowieka,
- których wykonanie jest niemożliwe bez wykorzystania technologii informatycznej.
Definicja ta jest bardzo nieprecyzyjna. Wydaje się, że rozstrzygając, czy dana usługa ma charakter elektroniczny, należy w szczególności opierać się na tym, że chodzi o usługi świadczone na odległość za pomocą Internetu bądź podobnych sieci komputerowych oraz koncentrować się na usługach wymienionych przykładowo w przepisach (patrz ramki obok). Oczywiście usługami elektronicznymi będą nie tylko usługi wymienione w przepisie. Za usługę elektroniczną mogą być przykładowo uznane usługi zabezpieczenia dostępu do stron internetowych czy sieci wi-fi. Nie są one co prawda przykładowo wymienione w ustawie o VAT jako usługi elektroniczne, jednak ich świadczenie z natury zależne jest od technologii informatycznej i niemożliwe jest ich wykonanie bez wykorzystania tej technologii.
Dodajmy, że w polskiej ustawie nie znalazło się istotne zastrzeżenie, które określają przepisy wspólnotowe dotyczące usług elektronicznych. Otóż dyrektywa mówi, że z usługą elektroniczną nie mamy do czynienia wówczas, gdy strony świadczenia kontaktują się ze sobą za pośrednictwem poczty elektronicznej (czy podobnych środków komunikacji).
Sam tylko elektroniczny sposób komunikacji między stronami nie czyni danego świadczenia "usługą elektroniczną". Przykładowo zatem usługi tłumaczeń czy konsultacji, zamówione i odebrane za pomocą Internetu (poczty elektronicznej), nie są usługami elektronicznymi.

Doprecyzowuje unijne rozporządzenie
Dodatkowa i szersza niż dotychczas definicja usług elektronicznych obowiązuje od 1 lipca br. za sprawą wspólnotowego rozporządzenia ustanawiającego środki wykonawcze do VI dyrektywy (z 17 października 2005 r., DzUrz. Unii Europejskiej L 288, 1). Jest ono powszechnie i bezpośrednio obowiązującym w Polsce źródłem prawa. Wynika z niego, że usługi elektroniczne to usługi świadczone za pomocą Internetu lub sieci elektronicznej, których świadczenie jest zautomatyzowane i które wymagają niewielkiego udziału człowieka, a ich wykonanie bez wykorzystania technologii informacyjnej jest niemożliwe. (…)

(…) Niektóre firmy oferują użytkownikom stron internetowych możliwość "wynajmu" części strony pod reklamy internetowe. Za pomocą specjalnego programu zyskują możliwość umieszczania na stronie użytkownika tego programu różnych reklam. Taka usługa nie jest - dla uczestnika programu - usługą reklamy. Istotą świadczenia jest bowiem udostępnienie miejsca na własnej stronie internetowej w tym celu, aby kto inny mógł wykonywać usługi reklamowe. Przy tym świadczenie (udostępnienie miejsca pod reklamę) wykonywane jest za pomocą Internetu, jest uzależnione ze swej natury od technologii informatycznej, niemal w całości jest to usługa zautomatyzowana i wymaga niewielkiej interwencji człowieka (wystarczy wpisać odpowiednie dane do skryptu strony i wszystko odbywa się już później automatycznie) oraz niemożliwe jest jej wykonanie bez wykorzystania technologii informatycznej. Takie usługi należy więc uznać za usługi elektroniczne w rozumieniu przepisów o VAT.

Dodajmy, że akurat w reklamie internetowej rozróżnienie na usługi elektroniczne i usługi reklamy nie ma większego znaczenia praktycznego. Biorąc pod uwagę, że usługi reklamy niemal zawsze świadczone są na rzecz przedsiębiorców, miejsce ich świadczenia będzie takie samo jak usług elektronicznych. Ale dla innych usług stwierdzenie, że nie są to usługi elektroniczne, może mieć istotne znaczenie.

Gdzie są opodatkowane usługi elektroniczne
Dla opodatkowania usług elektronicznych, często świadczonych ponad granicami, bardzo ważne jest określenie miejsca ich świadczenia i tym samym opodatkowania.

Obowiązują tu takie same zasady ustalania miejsca świadczenia jak przy usługach niematerialnych. Z art. 27 ust. 4 pkt 9 ustawy o VAT wynika, że w wypadku świadczenia usług elektronicznych na rzecz:
- osób fizycznych, osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, posiadających siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium państwa trzeciego, lub
- podatników mających siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium Wspólnoty, ale w kraju innym niż kraj świadczącego usługę -miejscem świadczenia tych usług jest miejsce, gdzie nabywca usługi posiada siedzibę, stałe miejsce prowadzenia działalności, dla którego dana usługa jest świadczona, a w razie braku stałego miejsca prowadzenia działalności - stały adres lub miejsce zamieszkania. (…)

(źródło: Rzeczpospolita )