e-Podatki

Możliwości ujednolicenia stawki podatku VAT 2017-04-19


Interpelacja nr 10890 w sprawie możliwości ujednolicenia stawki podatku VAT

Zgłaszający: Grzegorz Furgo
07-03-2017


Szanowny Panie Ministrze,

na podstawie niniejszej interpelacji zwracam się do Pana z pytaniami dotyczącymi perspektywy ujednolicenia wysokości podatku VAT. Obecnie przepisy regulujące ten podatek powodują, że możliwe jest przeprowadzanie licznych nieuczciwych machinacji, które finalnie wywołują negatywne skutki dla budżetu państwa. Niezrozumiałe w tym przypadku jest zwracanie z budżetu państwa podatku firmom, które sprzedają mniej niż kupują lub nie sprzedają wcale, jednak czynią zakupy opodatkowane stawką VAT. Wspieranie nierentowności umożliwia nieuczciwym przedsiębiorcom czerpanie korzyści z transakcji, których nigdy nie przeprowadzali. Ponadto przedsiębiorca wykazujący się wysoką skutecznością jest w takiej sytuacji niesprawiedliwie traktowany przez państwo, gdyż zyskuje za swoje zakupy wyłącznie marżę ze sprzedaży. W takiej sytuacji zwrot VAT firmom wykazującym się nierentownością jest niepotrzebną rozrzutnością państwa, gdyż brak zwrotu stymulowałby przedsiębiorczość.

Poza tym, kwestia ujednolicenia podatku VAT jest jednym z aspektów polityki podatkowej w Unii Europejskiej jest zasada niefaworyzowania żadnej branży ani dziedziny kosztem pozostałych uczestników systemu podatkowego. Utrzymywanie zróżnicowanych stawek podatku VAT wcale nie służy najbiedniejszym gospodarstwo domowym, tylko wszystkim konsumentom żywności opodatkowanej niższą stawką. Za to inne produkty handlowe, objęte wyższą stawką podatku VAT są łatwiej dostępne bogatym i średniozamożnym gospodarstwo domowym. Ujednolicenie wysokości podatku VAT wyrównałoby szanse w dostępie do zakupów najbiedniejszym, a także spowodowałoby ożywienie nabywcze wśród bogatych i średniozamożnych nabywców. Obniżenie podatku VAT przełożyłoby się tym samym na znaczące pobudzenie koniunktury, a tym samym paradoksalnie zwiększyłoby wpływy do budżetu.

Pozbawionym logiki oraz wbrew europejskim zasadom ujednolicenia handlu i konkurencji wewnątrz UE pozostaje zerowa stawka podatku VAT na produkty eksportowe wewnątrz Wspólnoty. Uważam, że Polska powinna optować za racjonalnymi i rozsądnymi zmianami podatkowymi w Unii Europejskiej. Zniesienie przepisu o zerowej stawce obowiązuje od 1993 roku, choć wprowadzono ją jedynie jako przejściową. System jest zdecydowanie zbyt skomplikowany i nieczytelny.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na poniżej postawione pytania:

  1. Czy Ministerstwo ma w swoich planach wprowadzenie takich zmian w przepisach regulujących przepływ podatku VAT między uczestnikami systemu podatkowego, aby znieść opisane nierówności?
  2. Czy zdaniem Ministerstwa ujednolicenie podatku VAT i rezygnacja z różnych stawek tegoż ma szansę, aby pozytywnie przełożyć się na zasobność budżetu?
  3. Jaki system podatkowy zdaniem Ministerstwa byłby najbardziej odpowiedni dla uczciwego i konkurencyjnego funkcjonowania podmiotów gospodarczych wewnątrz Unii Europejskiej?


Odpowiedź na interpelację nr 10890 w sprawie możliwości ujednolicenia stawki podatku VAT

Odpowiadający: Paweł Gruza - podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów
11-04-2017

Odpowiadając na interpelację nr 10890 Pana Posła Grzegorza Furgo z 22 marca 2017 r. w sprawie możliwości ujednolicenia stawki podatku VAT, uprzejmie wyjaśniam:

Odnosząc się do poruszonej przez Pana Posła możliwości kwestionowania zwrotów VAT podatnikom wykazującym się nierentownością, należy zauważyć, że system VAT w Unii Europejskiej podlega harmonizacji, co oznacza, że państwa członkowskie zobowiązane są do przestrzegania zgodności krajowych przepisów w zakresie podatku VAT z regulacjami wynikającymi z prawa unijnego, w szczególności z przepisami dyrektywy Rady 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej1 – dalej „dyrektywa 2006/112/WE”. Dyrektywa ta wyznacza zasady funkcjonowania tego podatku, w tym również w zakresie odliczeń oraz stosowania stawek VAT.

Z uwagi na powyższe również przepisy ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług2 - dalej „ustawa o VAT”, wraz z wydanymi na jej podstawie przepisami wykonawczymi, muszą pozostawać w zgodzie z systemem podatku od wartości dodanej nakreślonym przepisami dyrektywy 2006/112/WE.

W myśl art. 168 dyrektywy 2006/112/WE, jeżeli towary i usługi wykorzystywane są na potrzeby opodatkowanych transakcji podatnika, podatnik jest, co do zasady, uprawniony do odliczenia od kwoty VAT, którą jest zobowiązany zapłacić, kwot VAT należnego lub zapłaconego od towarów i usług, które zostały mu dostarczone lub które mają być mu dostarczone. Powyższa zasada została zapisana w art. 86 ust. 1 ustawy o VAT, w myśl którego w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, co do zasady, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

Wynikające z powyższych przepisów prawo do odliczenia jest podstawową cechą podatku od wartości dodanej. Realizuje ono zasadę neutralności tego podatku poprzez zapewnienie, że podatek płacony przez podatnika VAT przy nabyciu towarów i usług wykorzystywanych w działalności opodatkowanej nie będzie stanowił dla niego kosztu (obciążenia finansowego). Należy podkreślić, że możliwość odliczenia podatku naliczonego nie stanowi żadnego przywileju dla podatnika, lecz jest jego fundamentalnym i podstawowym uprawnieniem, wynikającym z samej konstrukcji VAT.

W bogatym w tym zakresie orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wskazywano, że co do zasady, prawo to nie może być ograniczane. Wszelkie ograniczenie prawa do odliczenia VAT ma wpływ na poziom obciążenia podatkowego i musi być stosowane w podobny sposób we wszystkich państwach członkowskich (np. wyrok z 8 stycznia 2002 r. w sprawie C-409/99, pkt 42). System odliczeń ma na celu zwolnienie podatnika w całości od obciążeń podatkiem VAT naliczonym lub zapłaconym w toku całości jego działalności gospodarczej. Wspólny system podatku od wartości dodanej zapewnia zatem to, by całość działalności gospodarczej, niezależnie od jej celu lub rezultatów, pod warunkiem, iż działalność taka sama w sobie podlega VAT, była opodatkowana w całkowicie neutralny sposób (wyrok z dnia 14 lutego 1985 r. w sprawie 268/83, pkt 19).

Jak zatem wynika z orzecznictwa TSUE, przedmiotowe prawo przysługuje podatnikowi niezależnie od rezultatów prowadzonej działalności. W tym miejscu zauważyć należy, że niższa od wartości zrealizowanej sprzedaży wartość zakupów może wynikać z różnych przyczyn, np. prowadzonej działalności inwestycyjnej, dokonywania zakupów pod koniec okresu rozliczeniowego itp.  nadwyżka podatku naliczonego nad należnym i wynikające z tego prawo do zwrotu podatku może wystąpić u każdego podatnika (niezależnie od tego, że nieuczciwi podatnicy również wykorzystują ten mechanizm – co oznacza, że zasadność zwrotu podatku musi być weryfikowana przez organy podatkowe).

Odnosząc się do poruszonej przez Pana Posła kwestii opodatkowania transakcji wewnątrzwspólnotowych informuję, że w opublikowanym 7 kwietnia 2016 r. Komunikacie Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego dotyczącym planu działania w sprawie VAT – W kierunku jednolitego unijnego obszaru VAT – czas na decyzje, COM(2016) 148 final, przedstawione zostały m.in. ogólne rozwiązania dotyczące wdrożenia systemu docelowego VAT. Głównym założeniem tego systemu jest ujednolicenie traktowania transakcji transgranicznych i krajowych poprzez wdrożenie zasady miejsca przeznaczenia w handlu transgranicznym B2B i poborze podatku VAT przez dostawcę od nabywcy również w tego typu transakcjach, z naliczeniem przezdostawcę stawki VAT właściwej dla towaru w kraju konsumenta.

W ramach definitywnego reżimu VAT dla dostaw wewnątrzwspólnotowych, w miejsce wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów (WDT) i wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów (WNT), pojawiłaby się jednolita transakcja – dostawa, co oznaczałoby, że WNT jako czynność podlegająca opodatkowaniu przestałaby istnieć. Przestałoby również funkcjonować zwolnienie z prawem do odliczenia (w Polsce funkcjonujące jako stawka 0%) przy wewnątrzwspólnotowej dostawie.

Trzeba jednak zauważyć, że na chwilę obecną nie ma jeszcze wniosku legislacyjnego w tym zakresie, a sam pomysł – chociaż co do zasady wydaje się słuszny w odniesieniu do reguły miejsca przeznaczenia w kontekście podatku konsumpcyjnego – budzi wiele wątpliwości wśród państw członkowskich w zakresie uregulowań szczegółowych. Nie jest zatem jasne, jakie będą losy i faktyczny harmonogram tego działania (zgodnie z Komunikatem VAT Action Plan wniosek legislacyjny KE ma pojawić się jesienią 2017 r.).

Przechodząc do kwestii ujednolicenia stawki VAT należy zauważyć, że może ono przyczynić się do uproszczenia systemu i ograniczenia niektórych nadużyć, a przez to do zwiększenia dochodów z VAT (w zależności od tego na jakim poziomie zostałaby ona ustalona), ale też niesie to za sobą skutki społeczne. Podwyższenie stawki na towary pierwszej potrzeby (np. leki, artykuły żywnościowe), może poprzez ewentualny wzrost cen  odbić się w szczególności na gospodarstwach domowych o niskich dochodach (w ich budżecie znaczącą pozycję stanowią towary objęte obecnie obniżoną stawką podatku, a zatem mogą one nie odczuć efektu ewentualnego obniżenia stawki podstawowej VAT). Dla takich gospodarstw podwyższenie stawki VAT na towary pierwszej potrzeby może wręcz ograniczać poziom konsumpcji. Mając na uwadze powyższe obecnie nie są prowadzone prace związane z ujednoliceniem stawki podatku od towarów i usług.


Źródło: Sejm