e-Podatki

2.1. Podatek od środków transportowych 2012-05-02


Posłanka Elżbieta Rafalska wystosowała interpelację nr 3255 do ministra finansów w sprawie przepisów dotyczących podatku od środków transportowych zawartych w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych. Ogłoszono ją podczas 11 posiedzenia w dniu 29 marca br.

Przepisy dotyczące podatku od środków transportowych zawarte są w rozdziale 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. 2010 Nr 95, poz. 613, ze zm.), zwanej dalej u.p.o.l. Zgodnie z art. 8 powyższej ustawy opodatkowaniu podatkiem od środków transportowych podlegają:

  1. samochody ciężarowe o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony i poniżej 12 ton;
  2. samochody ciężarowe o dopuszczalnej masie całkowitej równej lub wyższej niż 12 ton;
  3. ciągniki siodłowe i balastowe przystosowane do używania łącznie z naczepą lub przyczepą o dopuszczalnej masie całkowitej zespołu pojazdów od 3,5 tony i poniżej 12 ton;
  4. ciągniki siodłowe i balastowe przystosowane do używania łącznie z naczepą lub przyczepą o dopuszczalnej masie całkowitej zespołu pojazdów równej lub wyższej niż 12 ton;
  5. przyczepy i naczepy, które łącznie z pojazdem silnikowym posiadają dopuszczalną masę całkowitą od 7 ton i poniżej 12 ton, z wyjątkiem związanych wyłącznie z działalnością rolniczą prowadzoną przez podatnika podatku rolnego;
  6. przyczepy i naczepy, które łącznie z pojazdem silnikowym posiadają dopuszczalną masę całkowitą równą lub wyższą niż 12 ton, z wyjątkiem związanych wyłącznie z działalnością rolniczą prowadzoną przez podatnika podatku rolnego;
  7. autobusy.

Z kolei zakres podmiotowy, w tym również kwestie powstania i wygaśnięcia obowiązku podatkowego, reguluje art. 9 u.p.o.l. Podatnikami w podatku od środków transportowych są osoby fizyczne i prawne - właściciele środków transportowych, oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, na które środek transportowy jest zarejestrowany. Okolicznościami, z którymi ustawodawca wiąże powstanie obowiązku podatkowego od środków transportowych, jest rejestracja oraz nabycie zarejestrowanego środka transportowego od środków, a także ponowne dopuszczenie do ruchu środka transportowego po upływie okresu, na jaki została wydana decyzja o czasowym wycofaniu tego pojazdu z ruchu. Z przepisu tego wynika również, że właściciel środka transportowego zobowiązany jest do złożenia w terminie do dnia 15 lutego deklaracji na podatek od środków transportowych na dany rok podatkowy, a w razie powstania obowiązku podatkowego w trakcie roku, w terminie 14 dni od dnia zaistnienia okoliczności uzasadniających powstanie tego obowiązku, oraz wpłacać obliczony z deklaracji podatek - bez wezwania - na rachunek budżetu właściwej gminy w terminach określonych ustawowo.

W art. 12 u.p.o.l. ustawodawca ustanowił katalog ustawowych zwolnień przedmiotowych w podatku od środków transportowych. Zakres tego zwolnienia obejmuje m.in. środki transportowe stanowiące zapasy mobilizacyjne, pojazdy specjalne oraz pojazdy używane do celów specjalnych w rozumieniu przepisów o ruchu drogowym. Definicję pojazdu specjalnego znajdziemy w art. 2 pkt 36 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2005 Nr 108, poz. 908, ze zm.), zgodnie z którą za pojazd specjalny należy uznać pojazd samochodowy lub przyczepę przeznaczone do wykonywania specjalnej funkcji, która powoduje konieczność dostosowania nadwozia lub posiadania specjalnego wyposażenia, w pojeździe tym mogą być przewożone osoby i rzeczy związane z wykonywaniem tej funkcji.

Dotychczasowe sądownictwo stało na stanowisku, że wpis w dowodzie rejestracyjnym dokonany przez organ rejestrujący decydował o przyznaniu bądź odmowie przyznania zwolnienia przedmiotowego określonego w art. 12 u.p.o.l. Jeżeli zatem w dowodzie rejestracyjnym w rubryce „rodzaj pojazdu” znajdował się wpis „samochód ciężarowy” lub „przyczepa”, lub „autobus”, to dla organu podatkowego był to dowód, że pojazd taki podlega opodatkowaniu podatkiem od środków transportowych. Jeżeli natomiast w rubryce „rodzaj pojazdu” był wpis „pojazd specjalny”, to na podstawie takiego zapisu właściciel pojazdu był zwolniony z obowiązku podatkowego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 października 1998 r., sygn. akt I SA/Wr 445/98, stwierdził, że „kwalifikacja samochodu w dowodzie rejestracyjnym ma decydujące znaczenie jako dowód w sprawie podatkowej, w której ocena pewnych uprawnień lub ograniczeń uzależniona jest od tej kwalifikacji”.

Obecnie stanowisko to zostało zmienione. W wyroku z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt II FSK 1914/09 NSA, nie zgodził się z poglądem, iż podstawą ustalenia obowiązku podatkowego w podatku od środków transportowych jest dowód rejestracyjny pojazdu. Zdaniem NSA o tym, czy pojazd korzysta ze zwolnienia od podatków od środków transportowych jako pojazd specjalny na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l., decyduje wyłącznie to, czy mieści się on w definicji zamieszczonej w art. 2 pkt 36 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Taki pogląd NSA wyraził również w wyroku z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt II FSK 1599/09.

Zajęcie takiego stanowiska przez NSA powoduje, że gminne organy podatkowe będą musiały same badać, czy np. pojazd przystosowany do nauki jazdy lub pojazd asenizacyjny (do wywozu nieczystości płynnych) jest pojazdem specjalnym. Organy podatkowe nie posiadają wiedzy motoryzacyjnej oraz nie posiadają uprawnień do badania cech konstrukcyjnych pojazdów, a bazując jedynie na definicji pojazdu specjalnego wyrażonej w art. 2 pkt 36 Prawa o ruchu drogowym, można przyjąć, że np. śmieciarka, chłodnia czy betoniarka to pojazdy specjalne, które w świetle przepisów o ruchu drogowym nie są pojazdami specjalnymi. Sytuacja ta może spowodować, że ten sam pojazd dla organu rejestrującego będzie np. samochodem ciężarowym - cysterną do przewozu paliw płynnych, a dla organu podatkowego już pojazdem specjalnym. Bazowanie tylko na definicji pojazdu specjalnego, która jest bardzo ogólnie i nieprecyzyjnie sformułowana, spowoduje, że gminy mogą stracić znaczną część dochodów z tytułu podatku od środków transportowych i nie będą w stanie realizować zadań do których zostały powołane.

W związku z powyższym proszę Pana Ministra o udzielenie informacji:

  1. Czy kierowany przez Pana Ministra resort podjął działania, a jeśli tak to jakie zmierzające do zmiany lub doprecyzowania zapisu art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku i opłatach lokalnych albo zmiany definicji „pojazdu specjalnego” wyrażoną w ustawie Prawo o ruchu drogowym?
  2. Czy zdaniem Pana Ministra organy podatkowe w ramach swoich kompetencji same mają rozstrzygać, jakiego rodzaju jest pojazd będący we władaniu osoby fizycznej lub prawnej?
  3. W jakim czasie ministerstwo przewiduje przedstawić konkretne rozwiązania w przedmiotowej sprawie, aby wszystkie gminy w Polsce nie traciły dochodów z podatku od środków transportowych?

Poseł Elżbieta Rafalska

Warszawa, dnia 1 marca 2012 r.

Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów - z upoważnienia ministra - na interpelację nr 3255 w sprawie przepisów dotyczących podatku od środków transportowych zawartych w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych

Szanowna Pani Marszałek! Odpowiadając na interpelację pani Elżbiety Rafalskiej, poseł na Sejm RP, z dnia 27 marca 2012 r. w sprawie podatku od środków transportowych, nadesłaną przy piśmie marszałka Sejmu z dnia 27 marca 2012 r., znak: SPS-023-3255/12, uprzejmie informuję.

W myśl art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 95, poz. 613, z późn. zm.) zwalnia się od podatku od środków transportowych środki transportowe stanowiące zapasy mobilizacyjne, pojazdy specjalne oraz pojazdy używane do celów specjalnych w rozumieniu przepisów o ruchu drogowym.

Pojazd specjalny zdefiniowany został w art. 2 pkt 36 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem pojazd specjalny to pojazd samochodowy lub przyczepa przeznaczone do wykonywania specjalnej funkcji, która powoduje konieczność dostosowania nadwozia lub posiadania specjalnego wyposażenia, w pojeździe tym mogą być przewożone osoby i rzeczy związane z wykonywaniem tej funkcji.

W załączniku nr 4 do rozporządzenia ministra infrastruktury z dnia 27 września 2003 r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach (Dz. U. z 2007 r. Nr 137, poz. 968, z późn. zm.), zatytułowanym: Klasyfikacja pojazdów, określone są rodzaje pojazdów. Zgodnie z § 11 ust. 2 pkt 23 załącznika nr 1 do rozporządzenia w dowodzie rejestracyjnym w rubryce rodzaj pojazdu wpisuje się rodzaj pojazdu zgodnie z klasyfikacją.

Biorąc zatem powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że ustalenia w zakresie kwalifikowania pojazdu jako specjalnego, będące podstawą dla zastosowania zwolnienia na podstawie przepisów podatkowych, dokonuje się na podstawie przepisów Prawa o ruchu drogowym. Z przepisów tych wynika, że rodzaj pojazdu jest uwidoczniony w dowodzie rejestracyjnym pojazdu. W konsekwencji, jeżeli wpis w dowodzie rejestracyjnym klasyfikuje środek transportowy jako pojazd specjalny, to taki przedmiot opodatkowania jest zwolniony z podatku od środków transportowych.

Organ podatkowy zobowiązany jest respektować ustalenia zawarte w dowodzie rejestracyjnym, który jest dokumentem urzędowym, korzystającym z domniemania zgodności z prawdą. Zgodnie bowiem z art. 194 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.) dokumenty urzędowe sporządzone w formie określonej przepisami prawa przez powołane do tego organy władzy publicznej stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.

Zgodnie jednak z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 122 ordynacji, w toku postępowania organy podatkowe są zobowiązane podejmować wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia wszystkich istotnych w sprawie okoliczności oraz dokładnego, pełnego i obiektywnego ustalenia stanu faktycznego. Na podstawie art. 180 § 1 i 187 § 1 ordynacji organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Dla wymiaru podatku od środków transportowych jednoznaczne ustalenie faktów jest konieczne, bowiem jak wynika z przywołanych przepisów, o zwolnieniu z podatku decyduje wystąpienie określonego stanu faktycznego, a nie jego potwierdzenie w urzędowym dokumencie. Błędne określenie rodzaju środka transportowego w dowodzie rejestracyjnym nie może skutkować opodatkowaniem takiego pojazdu wbrew postanowieniom ustawy w tym zakresie.

Stąd też w razie wątpliwości co do rodzaju pojazdu wynikającego z dowodu rejestracyjnego organ podatkowy powinien przeprowadzić postępowanie w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy. Moc dowodowa dokumentu urzędowego może być bowiem obalona w wyniku podjęcia działań polegających na przeprowadzeniu dowodu przeciwko jego treści, zgodnie z art. 194 § 3 ordynacji. Domniemanie zgodności z prawdą tego dowodu jest bowiem domniemaniem wzruszalnym, a w przypadku skutecznego przeprowadzenia przeciwdowodu dokument urzędowy nie może być traktowany jako dowód w sprawie. Na uwadze mieć jednak należy, że uznanie wyższej wartości dowodowej kontrdowodu w stosunku do dokumentu urzędowego jest dopuszczalne jako wyjątek od reguły. Wnioski płynące z oceny takich dowodów muszą być więc jednoznaczne i w oczywisty sposób wskazywać na wadliwą klasyfikację pojazdu w dowodzie rejestracyjnym.

Powyższe jest zgodne z tezą zawartą w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 stycznia 2011 r. sygn. akt. II FSK 1914/09 oraz z dnia 13 stycznia 2011 r. sygn. akt II FSK 1599 stanowiącą, że: o tym, czy pojazd korzysta ze zwolnienia od podatku od środków transportowych jako pojazd specjalny na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, decyduje wyłącznie to, czy mieści się on w definicji zamieszczonej w art. 2 pkt 36 Prawa o ruchu drogowym.

Nie można wykluczyć, że w incydentalnych przypadkach sposób sklasyfikowania pojazdu w dowodzie rejestracyjnym może nie odpowiadać stanowi faktycznemu. Jednak z faktu, iż ustawodawca dopuścił możliwość podważenia wartości dowodowej urzędowego dokumentu, nie można wywodzić zasady, iż pojazdy samochodowe, których podwozie jest przystosowane do określonych celów, stanowią, jako reguła, inną kategorię pojazdów niż określona w dowodzie rejestracyjnym.

W spornych sprawach organ podatkowy, zgodnie z art. 191 Ordynacji podatkowej, dokonuje oceny zebranego materiału dowodowego i w zakresie swojej właściwości podejmuje samodzielnie rozstrzygnięcia. Decyzje samorządowych organów podatkowych podlegają kontroli właściwych samorządowych kolegiów odwoławczych, na których decyzje podatnik jest uprawniony do złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Obowiązujące zasady postępowania podatkowego oraz kontroli decyzji administracyjnych zapewniają obiektywizm postępowania oraz zgodność z prawem podejmowanych rozstrzygnięć.

W świetle powyższego należy uznać, że nie zachodzi konieczność wprowadzenia innego brzmienia art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, ani szczególnych zasad postępowania dowodowego w powyższym zakresie.

Z poważaniem

Podsekretarz stanu

Maciej Grabowski