e-Podatki

2.1. Podatek a nabycie własności w drodze zasiedzenia 2011-06-21


Poseł Irena Tomaszak-Zesiuk w interpelacji do Ministra Finansów z dnia 14 kwietnia br. zapytała, czy dla zrealizowania nadrzędnego celu, jakim powinno być uregulowanie stanu prawnego nieruchomości rolnych oraz gruntowych, nie byłoby wskazane wprowadzenie systemu ulg lub też zwolnień podatkowych dotyczących podatku od zasiedzenia w sytuacji, w której nabycia własności w ten sposób dokonują osoby należące do pierwszej lub drugiej grupy podatkowej (chodzi o stopień pokrewieństwa w stosunku do właścicieli nieruchomości), w rozumieniu ustawy o podatku od spadków i darowizn?

Interpelacja nr 22255 do ministra finansów w sprawie podatku naliczanego zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn za nabycie prawa własności w drodze zasiedzenia

Zgodnie z zapisami ustawy o podatku od spadków i darowizn z dnia 28 lipca 1983 r. (Dz. U z 1983 r. Nr 45, poz. 207, ze zm.) nabycie prawa własności w drodze zasiedzenia opodatkowane jest podatkiem w wysokości 7% wartości rzeczy, której własność jest nabywana w ww. sposób. Ustawodawca zdecydował się wprowadzić jedynie zapis korzystny dla podatników, iż od wartości będącej przedmiotem opodatkowania odlicza się wartość poczynionych nakładów. Jednakże mimo to opodatkowanie tak wysoką stawką podatku rodzi wiele problemów dla podatników tego podatku.

Chodzi w szczególności o sytuacje, w których uregulowanie kwestii własności nieruchomości dotyczy nieruchomości rolnych, a nowymi właścicielami w drodze zasiedzenia stają się ich dotychczasowi posiadacze. Osoby te gospodarują nieruchomościami, a uregulowanie prawa własności jest tak naprawdę nie tylko w ich interesie, ale także w interesie porządku publicznego, gdyż w ten sposób przestaje istnieć problem nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, co wydaje się szczególnie istotne w kontekście dofinansowania polskiego rolnictwa ze środków i funduszy unijnych.

W praktyce fakt nabycia własności przez dotychczasowych posiadaczy nieruchomości, poza kwestiami uregulowania prawnego statusu nieruchomości, nie pociąga za sobą żadnych korzyści finansowych/materialnych dla nowych właścicieli, którzy i tak w praktyce korzystają z nieruchomości. Wiąże się to jednak ze sporym wydatkiem, m.in. opłaty sądowe (np. opłata stała - wpis sądowy - kwota 2 tys. zł), opłaty związane z uregulowaniem spraw wieczystoksięgowych oraz finalnie dodatkowe obciążenie o charakterze publicznoprawnym - podatek od zasiedzenia - powodują, iż wiele osób, pomimo świadomości, iż należy uregulować stan prawny nieruchomości, nie decyduje się na ten krok właśnie ze względów finansowych.

Oczywiście znany jest pogląd, że ten podatek to rodzaj zapłaty za nabycie prawa własności rzeczy, jednakże z praktycznego punktu widzenia takie stanowisko nie wytrzymuje krytyki w sytuacji, kiedy przedmiotem zasiedzenia stają się nieruchomości (zwłaszcza nieruchomości rolne), których posiadaczami pozostają osoby należące do najbliższej rodziny dotychczasowych właścicieli, a więc osoby, które de facto korzystają z nieruchomości należących jakby do „majątku rodzinnego”.

W związku z powyższym chciałabym zadać następujące pytanie: czy dla zrealizowania nadrzędnego celu, jakim powinno być uregulowanie stanu prawnego nieruchomości rolnych oraz gruntowych, nie byłoby wskazane wprowadzenie systemu ulg lub też zwolnień podatkowych dotyczących podatku od zasiedzenia w sytuacji, w której nabycia własności w ten sposób dokonują osoby należące do pierwszej lub drugiej grupy podatkowej (chodzi o stopień pokrewieństwa w stosunku do właścicieli nieruchomości), w rozumieniu ustawy o podatku od spadków i darowizn?

Z wyrazami szacunku

Poseł Irena Tomaszak-Zesiuk

Turek, dnia 14 kwietnia 2011 r.

Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów z upoważnienia ministra na interpelację nr 22255 w sprawie podatku naliczanego zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn za nabycie prawa własności w drodze zasiedzenia

Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo z dnia 21 kwietnia 2011 r., znak: SPS-023-22255/11, przy którym przekazana została interpelacja pani Ireny Tomaszak-Zesiuk, posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, z dnia 14 kwietnia 2011 r., w sprawie stosowania przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2009 r. Nr 93, poz. 768, z późn. zm.), dalej zwanej „u.p.s.d.”, do nabycia nieruchomości tytułem zasiedzenia, uprzejmie informuję.

W obowiązującym stanie prawnym w Rzeczypospolitej Polskiej istnieją dwa rodzaje nabycia prawa własności nieruchomości: nabycie pochodne, czyli od określonej osoby lub innego podmiotu prawa na skutek zawartej umowy cywilnoprawnej lub z innego tytułu, np. dziedziczenia, oraz nabycie pierwotne, w przypadku którego nabywca nie uzyskuje prawa własności rzeczy lub prawa majątkowego od określonej osoby/innego podmiotu. Do nabycia pierwotnego dochodzi wówczas, gdy nabywane prawo nie istniało lub istniało, ale zostało przeniesione z mocy prawa, np. przez zasiedzenie, wywłaszczenie, nacjonalizację. W tym przypadku nie ma ani przenoszącego, ani zbywcy prawa. Nabycie następuje ipso iure po spełnieniu określonych w przepisach prawa przesłanek.

Zgodnie z art. 172 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.) posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat 20 jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Po upływie lat 30 posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.

Zasiedzenie jest zatem instytucją prowadzącą do nabycia prawa na skutek upływu czasu, a nie przeniesienia prawa własności nieruchomości z jednego podmiotu na drugi. W tym przypadku nie ma znaczenia, kto był wcześniej właścicielem danej nieruchomości: czy osoba należąca do najbliższej rodziny, czy osoba obca.

Nie można zgodzić się z poglądem, iż nabycie prawa własności nieruchomości w drodze zasiedzenia nie przynosi dotychczasowemu posiadaczowi samoistnemu żadnych korzyści materialnych. Prawo własności jest bowiem objęte szczególną ochroną prawną (ochronie prawa własności poświęcony został dział V tytułu II księgi I Kodeksu cywilnego). Ponadto właściciel rzeczy (w tym nieruchomości) ma znacznie więcej uprawnień niż jej posiadacz, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy oraz rozporządzać rzeczą według swojego uznania, łącznie z jej sprzedażą, dzierżawą, przeznaczeniem na różne cele itp.

Funkcja, jaką spełnia zasiedzenie, tj. umożliwienie usunięcia długotrwałej niezgodności między stanem prawnym nieruchomości a stanem posiadania, nie jest wystarczającym argumentem przemawiającym za wprowadzeniem zwolnienia z podatku od spadków i darowizn tego zdarzenia prawnego. Biorąc pod uwagę skale podatkowe w podatku od spadków i darowizn (od 3% do 20% podstawy opodatkowania), stopień obciążenia tym podatkiem osób fizycznych z tytułu zasiedzenia (7% podstawy opodatkowania) jest niewielki.

Należy wskazać, iż pochodne nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez osoby zaliczane do najbliższej rodziny podlega zwolnieniu z podatku od spadków i darowizn na podstawie art. 4a tej ustawy, po spełnieniu warunków określonych w tym przepisie.

W przypadku zatem gdy w stosunku do właściciela nieruchomości rolnej posiadaczem samoistnym jest osoba należąca do I lub II grupy podatkowej w rozumieniu art. 14 ust. 3 u.p.s.d., osoby te mają wystarczająco dużo czasu (20-30 lat), aby dokonać czynności cywilnoprawnej przenoszącej własność nieruchomości na jej faktycznego posiadacza (np. umową darowizny) w celu skorzystania z ulg i zwolnień określonych w u.p.s.d.

Niezależnie od powyższego należy wskazać, iż na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. zwolnieniu z podatku od spadków i darowizn podlega nabycie (zarówno pierwotne, jak i pochodne) własności lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości lub jej części wraz z częściami składowymi (z wyjątkiem budynków mieszkalnych, budynków zajętych na cele specjalistycznego chowu i wylęgu drobiu lub specjalistycznej hodowli zwierząt wraz z urządzeniami i ze stadem hodowlanym oraz urządzeń do prowadzenia upraw specjalnych, jak: szklarnie, inspekty, pieczarkarnie, chłodnie, przechowalnie owoców), pod warunkiem że w rozumieniu przepisów o podatku rolnym w chwili nabycia ta nieruchomość stanowi gospodarstwo rolne lub jego część albo wejdzie w skład gospodarstwa rolnego będącego własnością nabywcy i to gospodarstwo rolne będzie prowadzone przez nabywcę przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia.

Z poważaniem

Podsekretarz stanu

Maciej Grabowski

(Źródło: Sejm)