e-Podatki

Gwarancja dla fiskusa 2005-11-08


Ordynacja podatkowa umożliwia skarbowi państwa lub jednostce samorządu terytorialnego zabezpieczenie zapłaty podatku. Także przed wydaniem decyzji podatkowej. Od 1 września podatnicy zyskali możliwość wyboru sposobu zabezpieczenia.

Teraz podatnik może wskazać jedno z zabezpieczeń określonych w ustawie, to najmniej dla niego uciążliwe. Jeśli tego nie zrobi, zabezpieczenie następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zabezpieczenia mają na celu ochronę interesów skarbu państwa. Ordynacja podatkowa (dalej op) przewiduje możliwość zabezpieczenia wykonania zobowiązania podatkowego na majątku podatnika przed terminem jego płatności, a także w trakcie postępowania podatkowego lub kontrolnego przed wydaniem decyzji:
· określającej zobowiązanie podatkowe (np. w zakresie podatku VAT czy dochodowego),
· ustalającej zobowiązanie podatkowe (np. w zakresie podatku od nieruchomości w przypadku osób fizycznych),
· określającej wysokość zwrotu podatku (np. VAT).

W związku z tym, że w przypadku decyzji określających zobowiązanie podatkowe powstało wcześniej (z mocy ustawy), ordynacja dopuszcza także możliwość zabezpieczenia kwoty odsetek za zwłokę od zaległości.

Gdy podatnik przestał płacić
Od 1 września br. zmieniły się przesłanki zabezpieczenia zobowiązania podatkowego (art. 33 op). Generalnie musi zachodzić uzasadniona obawa niewykonania zobowiązania podatkowego. Ustawodawca doprecyzował przykładowe sytuacje, które pozwalają przyjąć, że tak jest:
· podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub
· dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję.

Wcześniej była mowa o "nieuiszczaniu", a nie o "trwałym nieuiszczaniu" zobowiązań. Drugą przesłanką było "dokonywanie czynności, których skutkiem jest utrata prawa własności do majątku". A zamiast łączącego obie przesłanki słowa "lub" było "i" co oznaczało, że obie musiały być spełnione jednocześnie.

W przepisach przejściowych ustawodawca zdecydował, że zmiana ta - obowiązująca od 1 września br. - będzie skuteczna dopiero w stosunku do zobowiązań powstałych po tym dniu.

Organ decyduje
Jeżeli organ podatkowy stwierdzi, że zachodzą przesłanki zabezpieczenia, to ma obowiązek wydać decyzję o zabezpieczeniu. Określa w niej przybliżoną wysokość zobowiązania podatkowego i ewentualnie przybliżoną wysokość odsetek od zaległości (niezapłaconego w terminie podatku). Musi też wyjaśnić, jaką przesłanką kierował się przy podejmowaniu tej decyzji. W postępowaniu powinien zebrać dowody potwierdzające np. fakt trwałego zaprzestania uiszczania wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym (czyli np. zgromadzić informacje o zadłużeniu podatnika z tytułu zobowiązań publicznoprawnych czy o terminowości rozliczania się np. z ZUS bądź gminą). Nie wyznacza jednak stronie 7-dniowego terminu do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego w sprawie. W orzecznictwie NSA przyjęto, że w uzasadnieniu decyzji o zabezpieczeniu organ podatkowy powinien przynajmniej uprawdopodobnić fakt występowania zaległości podatkowej, obowiązku podatkowego lub wysokość zwrotu podatku (np. wyrok NSA z 19 stycznia 2000 r., I SA/Gd 1780/99).

Na wniosek podatnika
Od 1 września podatnik sam może wystąpić z wnioskiem do organu podatkowego o zabezpieczenie zobowiązania podatkowego przed wydaniem decyzji czy przed terminem płatności podatku - w sposób przez siebie wskazany. Wówczas do czasu wydania postanowienia o odmowie przyjęcia takiego zabezpieczenia organ nie może zastosować żadnego ze środków zabezpieczenia z urzędu, przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej upea). Na postanowienie o odmowie przyjęcia zabezpieczenia na wniosek strona będzie mogła wnieść zażalenie. A odmowne rozstrzygnięcie organu wyższego rzędu można zaskarżyć do sądu administracyjnego.

Sposoby zabezpieczeń na wniosek podatnika wymienia art. 33d op. Może to być:
· gwarancja bankowa lub ubezpieczeniowa,
· poręczenie bankowe,
· weksel z poręczeniem wekslowym banku,
· czek potwierdzony przez krajowy bank wystawcy czeku,
· zastaw rejestrowy na prawach z papierów wartościowych emitowanych przez skarb państwa lub Narodowy Bank Polski - według ich wartości nominalnej,
· depozyt w gotówce.

To, które banki i zakłady ubezpieczeń są uprawnione do udzielania gwarancji czy poręczeń, określił minister finansów w rozporządzeniu z 23 sierpnia 2005 r. (DzU nr 165, poz. 1375). Trzeba więc sprawdzić, czy instytucja, do której zwracamy się o udzielenie gwarancji lub poręczenia, znajduje się na tej liście.

W trybie przepisów o egzekucji
Jeśli strona nie złoży wniosku o zabezpieczenie w jednej z wyżej wymienionych form albo organ wyda postanowienie o odmowie jego przyjęcia, właściwy organ egzekucyjny dokona zabezpieczenia na podstawie przepisów upea. W przypadku zobowiązań podatkowych organem egzekucyjnym będzie naczelnik urzędu skarbowego. Jego właściwość miejscową ustala się:
· dla nieruchomości - ze względu na ich położenie,
· dla praw majątkowych i ruchomości - według miejsca zamieszkania lub siedziby strony.

Zgodnie z upea zabezpieczenie należności pieniężnych może nastąpić przez:
· zajęcie pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunków bankowych, innych wierzytelności i praw majątkowych lub ruchomości,
· obciążenie nieruchomości zobowiązanego hipoteką przymusową, w tym przez złożenie dokumentów do zbioru dokumentów w przypadku nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej,
· obciążenie statku morskiego zastawem wpisanym do rejestru okrętowego,
· ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej albo której księga wieczysta zginęła lub uległa zniszczeniu,
· ustanowienie zakazu zbywania spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego lub prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej.

Jak zaskarżyć
Organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia. Zgodnie z przepisami upea strona ma prawo wnieść od tego zarządzenia zarzuty w terminie 7 dni od dnia doręczenia jego odpisu.

Ich podstawą może być:
· wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku,
· odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej,
· określenie zabezpieczenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, do których mają zastosowanie przepisy o upea,
· błąd co do osoby zobowiązanego,
· niedopuszczalność zabezpieczenia administracyjnego lub zastosowanego środka egzekucyjnego,
· zastosowanie zbyt uciążliwego środka zabezpieczenia,
· prowadzenie zabezpieczenia przez niewłaściwy organ egzekucyjny.

Kiedy zabezpieczenie wygasa
Decyzja o zabezpieczeniu wydana na podstawie przepisów op wygasa w trzech sytuacjach:
· po upływie 14 dni od dnia doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego;
· z dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego;
· z dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zwrotu podatku.

Z dniem wygaśnięcia decyzji o zabezpieczeniu zajęcie zabezpieczające przekształca się w zajęcie egzekucyjne. Jednak organ, który wydawał decyzję o zabezpieczeniu, nie później niż przed upływem 14 dni od dnia jej wygaśnięcia lub od dnia doręczenia upomnienia, jeżeli doręczenie to było wymagane - musi wystawić tytuł wykonawczy.

Źródło: Rzeczpospolita