e-Podatki

Między kontrolą a decyzją 2009-04-21


Interpelacja nr 7763 do ministra finansów w sprawie postępowania wobec osób i firm, które nie zgadzają się z ustaleniami kontroli.

Szanowny Panie Ministrze!
Z doniesień prasowych wynika, że urzędy skarbowe mogą bezkarnie zwlekać ze wszczęciem postępowania wobec osób i firm, które nie zgadzają się z ustaleniami kontroli i czekają na decyzję, by się od niej odwołać. Umożliwia to tym samym narastanie odsetek nawet latami. Jest to efekt najnowszych zmian w Ordynacji podatkowej, które obowiązują od 1 stycznia 2009 r. (Dz. U. z 2008 r. nr 209, poz. 1318). Art. 54 § 1 pkt 6 ordynacji, który do końca 2008 r. stanowił ochronę dla kontrolowanych przez urząd skarbowy podatników. Przepis ten zakazywał naliczania odsetek za zwłokę, jeżeli postępowanie podatkowe prowadzące do wydania decyzji nie zostało wszczęte w ciągu trzech miesięcy od dnia zakończenia kontroli. W takich przypadkach odsetki od zaległości, które kwestionował podatnik, nie były naliczane w okresie od wszczęcia kontroli podatkowej do dnia doręczenia kontrolowanemu decyzji w sprawie. Z początkiem tego roku przepis ten został jednak wykreślony z ustawy, a w zamian pojawił się nowy art. 165b. Dzięki niemu urzędnicy zyskali dodatkowe trzy miesiące na wszczęcie postępowania podatkowego od zakończenia kontroli, która ujawniła nieprawidłowości w rozliczeniach podatnika. Zgodnie bowiem ze wspomnianym art. 165b § 1 za każdym razem, gdy podatnik nie złoży korekty deklaracji albo gdy skoryguje ujawnione nieprawidłowości tylko w części, organ zobowiązany jest wszcząć postępowanie podatkowe ˝nie później niż w terminie sześciu miesięcy od zakończenia kontroli˝. Obie te zmiany (tj. skreślenie art. 54 § 1 pkt 6 i dodanie art. 165b) pojawiły się w sprawozdaniu z 8 października 2008 r. (nr FPB 02S -06-08) przygotowanym przez podkomisję stałą ds. monitorowania systemu podatkowego działającą przy Komisji Finansów Publicznych.

W związku z powyższym pytam Pana Ministra:

1. Czy Ministerstwo Finansów zamierza podjąć kroki zmierzające do zmiany art. 54 § 1 pkt 6 ordynacji podatkowej, tak by urzędnicy nie mogli swoimi działaniami przyczyniać się do narastania odsetek wobec osób i firm, które nie zgadzają się z ustaleniami kontroli i czekają na decyzję, by się od niej odwołać?

2. Jeśli tak, to jakie to będą kroki?

Poseł Anna Sobecka

Toruń, dnia 26 stycznia 2009 r.

Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów - z upoważnienia ministra - na interpelację nr 7763 w sprawie postępowania wobec osób i firm, które nie zgadzają się z ustaleniami kontroli

Szanowny Panie Marszałku! W związku z przekazaną przy piśmie z dnia 12 lutego 2009 r., nr SPS-023-7763/09, interpelacją pani poseł Anny Sobeckiej w sprawie wszczęcia postępowania podatkowego po zakończonej kontroli podatkowej uprzejmie przedstawiam, co następuje.

Obowiązujący do dnia 1 stycznia 2009 r. przepis art. 54 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.) przewidywał mechanizm zapobiegający nieuzasadnionej zwłoce we wszczęciu postępowania podatkowego w postaci nienaliczania odsetek za zwłokę za okres od dnia wszczęcia kontroli podatkowej do dnia doręczenia decyzji w sprawie, która była przedmiotem kontroli podatkowej, jeżeli postępowanie podatkowe nie zostało wszczęte w terminie 3 miesięcy od dnia zakończenia kontroli.

Od dnia 1 stycznia 2009 r. ustawa Ordynacja podatkowa w inny sposób zapobiega nieuzasadnionej zwłoce we wszczęciu pokontrolnego postępowania podatkowego. Zgodnie z przepisem art. 165b § 1 ustawy Ordynacja podatkowa w przypadku ujawnienia przez kontrolę podatkową nieprawidłowości co do wywiązywania się przez kontrolowanego z obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego oraz niezłożenia przez podatnika deklaracji lub niedokonania przez niego korekty deklaracji w całości uwzględniającej ujawnione nieprawidłowości organ podatkowy wszczyna postępowanie podatkowe w sprawie, która była przedmiotem kontroli podatkowej, nie później niż w terminie 6 miesięcy od zakończenia kontroli. Organ podatkowy nie powinien wszczynać postępowania podatkowego po upływie tego terminu. Wyjątki od tej zasady normuje przepis art. 165b § 2 i 3 ustawy Ordynacja podatkowa. Jednocześnie, w związku z powyższą zmianą, został uchylony art. 54 § 1 pkt 6 ustawy Ordynacja podatkowa, który stał się bezprzedmiotowy.

Odnosząc się do wskazanych przez panią poseł Annę Sobecką negatywnych skutków wprowadzenia nowych uregulowań w postaci naliczania odsetek za zwłokę za okres od dnia wszczęcia kontroli podatkowej do dnia doręczenia decyzji w sprawie, która była przedmiotem kontroli podatkowej, jeżeli postępowanie podatkowe nie zostało wszczęte w terminie 3 miesięcy od dnia zakończenia kontroli, pragnę zauważyć, że organy podatkowe są zobligowane z mocy prawa do przestrzegania zasady praworządności oraz zasady szybkości postępowania. Celowe zwlekanie z wszczęciem postępowania pokontrolnego prowadziłoby do naruszenia tych zasad. Generalnie organy podatkowe wszczynają postępowanie pokontrolne bez zbędnej zwłoki. Nie można jednak wykluczyć sytuacji, w których wszczęcie postępowania nastąpi po upływie 3 miesięcy po zakończeniu kontroli podatkowej. Należy zauważyć, że ustalenia zawarte w protokole kontroli podatkowej nie są jedynym dowodem w sprawie warunkującym wszczęcie postępowania podatkowego. W praktyce organy podatkowe często występują do innych organów podatkowych w związku ze stwierdzonymi w trakcie kontroli nieprawidłowościami (szczególnie w zakresie podatku od towarów i usług) o przeprowadzenie czynności sprawdzających u kontrahentów kontrolowanego w trybie art. 274c ustawy Ordynacja podatkowa. Niejednokrotnie materiały te są otrzymywane przez organy podatkowe w okresie dłuższym niż 3 miesiące. Dopiero dokumenty zgromadzone w ramach czynności sprawdzających (art. 274c ustawy Ordynacja podatkowa), a także ewentualne materiały otrzymane od organów ścigania lub informacje przekazane przez inne organy podatkowe w połączeniu z ustaleniami dokonanymi w protokole kontroli pozwalają na ustalenie potrzeby wszczęcia postępowania podatkowego. W takim jednak przypadku wszczęcie postępowania podatkowego po upływie 3 miesięcy od dnia zakończenia kontroli nie może być postrzegane jako zamierzone działanie organów podatkowych mające na celu opóźnienie wydania decyzji wymiarowej i w konsekwencji zapłatę przez podatnika odsetek za zwłokę w wyższej kwocie.

Jednocześnie należy mieć na uwadze regulację wynikającą z przepisu art. 165 § 4 ustawy Ordynacja podatkowa, zgodnie z którą datą wszczęcia postępowania podatkowego z urzędu jest dzień doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania. Uwzględniając możliwość doręczenia postanowienia o wszczęciu postępowania w trybie zastępczym (art. 150 ordynacji podatkowej), postanowienie to musi być wydawane z około miesięcznym wyprzedzeniem w stosunku do przewidywanej daty jego doręczenia. Oznacza to, że organ podatkowy powinien wydać przedmiotowe postanowienie najpóźniej po upływie 5 miesięcy od zakończenia kontroli.

Kontrolowany może również skorzystać, na postawie art. 81b § 1 pkt 2 lit. a ustawy Ordynacja podatkowa, z przysługującego mu uprawnienia do korekty deklaracji po zakończonej kontroli podatkowej. Zbyt wczesne wszczęcie postępowania podatkowego pozbawiłoby podatnika tego uprawnienia. Korekta złożona w trakcie postępowania podatkowego nie wywołuje skutków prawnych (art. 81b § 1 pkt 1 i § 2 ustawy Ordynacja podatkowa). W tym miejscu pragnę zaznaczyć, że podatnik, który złożył prawnie skuteczną korektę deklaracji podatkowej wraz z uzasadnieniem przyczyny korekty i w całości niezwłocznie uiścił zaległość podatkową wraz z odsetkami za zwłokę, nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe (art. 16a ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2007 r. Nr 111, poz. 765, z późn. zm.). Poza tym jeżeli korekta deklaracji uwzględnia ustalenia kontroli, to wszczynanie postępowania podatkowego stanie się zbędne.

Jednocześnie informuję, że w celu zapewnienia jednolitego stosowania przepisu art. 165b § 1 ustawy Ordynacja podatkowa przez organy podatkowe została wydana interpretacja ogólna, w której zawarto m.in. wyjaśnienia dotyczące stosowania przepisu art. 54 § 1 pkt 6 ustawy Ordynacja podatkowa, w przypadku gdy kontrola podatkowa została zakończona przed dniem 1 stycznia 2009 r. (kserokopia w załączeniu*)).

W mojej ocenie w aktualnym stanie prawnym podatnik ma zagwarantowaną dostateczną ochronę przed nieuzasadnioną zwłoką we wszczęciu pokontrolnego postępowania podatkowego. Wobec powyższego nie zachodzi potrzeba ˝reaktywowania˝ nieobowiązującego art. 54 § 1 pkt 6 ustawy Ordynacja podatkowa. Obecny stan prawny w tym zakresie jest zgodny ze stanowiskiem Rady Ministrów do komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa (druk nr 815).

Z poważaniem
Podsekretarz stanu Maciej Grabowski
Warszawa, dnia 5 marca 2009 r.

(źródło: Sejm)